Steven Geldof - Het maken van een documentaire en interviewtechniek III

"Leuk om er weer te zijn!" Met deze uitspraak begon Steven Geldof zijn derde les in deze reeks. Het was weer volle bak in Vogelvlucht, 38 belangstellende filmmakers begonnen aan deze cursusavond, waaronder een aantal nieuwe leden van de club. Het wordt warempel iedere maand drukker bij de lessen van Steven.  Het gaat nog steeds over het maken van documentaires. Vorige keer hebben we het over het observeren gehad. Deze avond worden eerst de huiswerk filmpjes van vorige keer behandeld, en daarna zal dieper worden ingegaan op de rol van de maker. De ethiek van de filmer.

Huiswerkopdrachten Observeren

Vanwege problemen met de mediaplayer werd een deel na de pauze behandeld. Voor de leesbaarheid van het verslag heb ik gemeend deze opdrachten hier toch bij elkaar te plaatsen.

1. Heel Holland fietst ....

Dit is een film van Jan van Zoest over fietsende mensen in Alphen aan den Rijn. Het is het resultaat van het filmen op drie verschillende draaidagen. Steven vindt de opdracht geslaagd. Na het beginmuziekje start het live geluid erg heftig. Steven adviseert dit live geluid rustig in te faden. Er komen enkele springers in het filmpje voor. Het zijn in het algemeen totaalbeelden. Steven geeft aan dat het moeilijk is de voorbijrijdende fietsers in close-up beelden te vangen. Springers kunnen voorkomen worden door de totalen af te wisselen met close-ups en medium opnames. In de film wordt het aantal fietsers steeds groter. Steven denkt echter dat je door te beginnen met het shot met de meeste fietsen je direct lekker de toon kan zetten aan het begin van de film.

2. Hoe komt splinter door de winter

Dit is een film van Petra Sterke over een kever die een mestbolletje opgraaft en voor zich uit rolt naar een veilige plek. Steven heeft veel waardering voor het afgeronde verhaal dat met deze kever wordt verteld. Het valt niet mee om zoiets te filmen in de natuur. Bij de presentatie van deze film waren er problemen met de mediaplayer in de zaal, waardoor het geluid niet goed kon worden beluisterd.

3. Ok€ pindakaas

Dit is een film van Gerard Nijhof over vogels die op een potje pindakaas afkomen, en het langzaam oppeuzelen. De film is chronologisch gemonteerd. De kijker ziet de pindakaaspot steeds leger worden. Er zijn 7 of 8 camera standpunten gebruikt. Dat is volgens Steven erg weinig voor een film van drie minuten lengte. In het algemeen leidt dat tot een trage vertelling, maar hier valt het gelukkig nog mee. Het toevoegen van een close-up van een vogelkop of vogelpootjes zou nog iets meer dynamiek kunnen brengen.

4. Zwanen in Oegstgeesterkanaal

Dit is een film van Frans Meijs over het leven van zwanen, ganzen en mensen in het Oegstgeesterkanaal. Het verhaal wordt verteld alsof het op één dag is. Het lijkt een scenario. In werkelijkheid is er op meerdere dagen gefilmd. In de film is digitale zoom gebruikt. Steven waarschuwt om daar voorzichtig mee te zijn. Hij adviseert om alléén optische zoom te gebruiken en standaard de digitale zoom van de camera uit te zetten, en vooral om dit direct al te doen bij het uitpakken van de nieuwe camera.

5. Leiden Centraal

Dit is een film over mensen op de perrons van het station Leiden Centraal die afscheid nemen en begroeten, en aankomen en vertrekken met de treinen. De achtergrondmuziek is van Guus Meeuwis, met als titel: "Ik wil nog niet naar huis", is leuk gekozen. Steven geeft als tip om niet de live uitvoering te doen, omdat je het publiek dan hoort klappen. De film is met totaalshots gefilmd, er zijn geen close-ups gebruikt. Close-ups hadden ook in deze film niet misstaan. In de grammatica van de film zijn er drie soorten uitsneden:

I. Totaalshots: uitgezoomd, deze shots laten de gehele omgeving zien, en dienen veelal als plaatsaanduiding.

II. Mediumshots: half ingezoomd, deze worden het meest gebruikten vertellen in de regel het verhaal.

III. Close-up: ingezoomd, om de nadruk te leggen op belangrijke details of momenten.

De omhelzing in het filmpje had bijvoorbeeld beter in mediumshots gefilmd kunnen worden. Steven gebruikt bij voorkeur niet de zoom. Probeer direct met de juiste uitsnede te filmen. Mocht je de zoom wel willen of moeten gebruiken dan zou dat in de montage gecorrigeerd kunnen worden. Soms moet je namelijk wel zoomen om tegelijkertijd een doorlopende audio opname te registreren. De filmmakers legden uit dat het filmen op het Centraal Station van de zijde van de N.S. niet op prijs werd gesteld. Steven kon er uit eigen ervaring over meespreken.

6. Niels Geusebroek in R.M.O. te Leiden

Het is één complete song van de muzikant. Deze film is realtime met twee camera's gefilmd. Steven zegt dat als rode draad ook de interactie met de fotograaf, die tegelijkertijd op de achtergrond bezig was, gebruikt had kunnen worden. In de film was deze fotograaf zoveel mogelijk buiten beeld gehouden.

Steven sprak zijn waardering uit voor alle getoonde films, en het publiek applaudisseerde om dat te bevestigen.

Een vraag uit het publiek over interviews. Een interview werd gefilmd met 2 camera's, één met totaal shots en de ander met close-ups. Nu zei de persoon nogal veel "Euh..". Dat is er uitgeknipt. Steven adviseert om ter voorkoming van springers altijd voor of na een interview tenminste 20 shots op te nemen uit de omgeving van het interview om te kunnen knippen en zogenaamde "inserts" te kunnen maken. Meestal is het al een hele tour om deze 20 shots te maken.

Ethiek

In een speelfilm gebruikt men een script of scenario. Bij een film over mensen heb je een verantwoordelijkheid als maker. Een documentairemaker heeft een plan, en gebruikt daarbij mensen om het verhaal te vertellen. Als filmmaker weet je dat je kan manipuleren in de montage (volgorde). De mensen die aan de film meewerken hebben vertrouwen in de maker.

Ethiek is: Welke regels leg ik mezelf op? Wat zijn de normen en waarden waar ik me aan moet houden?

Als eerste voorbeeld toont Steven Geldof een film van eigen hand. Het gaat over kinderen op de basisschool en iemand die hen dierbaar is, in dit geval een dochter en haar moeder met borstkanker. Steven wil met zijn film het waarom onderzoeken. Het interview is gefilmd door Steven, aangevuld met een coach voor de dochter. Er waren dus vier betrokken personen op de set. De moeder gebruikt het moment van het interview om haar dochter te informeren over de erfelijkheid van haar ziekte. Steven vond dat dat stuk niet uitgezonden kan worden. Die gedachte kwam in hem op na afloop van de opname. De moeder had echter vertrouwen in de filmmaker. Ongeveer drie dagen voor de première heeft hij het eindproduct aan de moeder getoond. En die vond het goed. Als zij bezwaren zou hebben geuit dan was Steven bereid geweest om stevig door te werken om de gewenste en noodzakelijke aanpassingen te maken. Wat heb je ermee te winnen om een film tegen de wil van de betrokken personen uit te zenden? En wat voegt het toe aan het verhaal? Niets toch. In het eindresultaat voel je de knippen in de montage. Meer dan bij een gewone film. Ter illustratie wordt ook de ruwe film getoond.

Als tweede voorbeeld laat Steven een stukje film zien van de maatschappijkritische Amerikaanse filmer Michael Moore: "Bowling for Columbine". In deze film stelt hij zich de vraag: Waarom is er zoveel wapengeweld op scholen in Amerika in vergelijking tot Canada of Europa? Het betreft een interview met Charlton Heston, een acteur en grote wapenlobbyist, in een scene aan het eind van de film. Het interview is door Moore slim opgebouwd. Moore begint met het tonen van zijn lidmaatschap voor de wapenclub. Langzaam gaat het verhaal via het algemene wapengebruik over naar een jongen van zes die op school een meisje van zes heeft doodgeschoten. Op het moment dat Heston aanstalten maakt om het interview te beëindigen vraagt Moore aan Heston of hij zijn excuses aan wil bieden voor zijn activiteiten voor de wapenlobby. Op dat moment staat Heston op en loopt weg. De filmmaker volgt Heston op zijn aftocht, en laat onderweg een foto van het vermoordde meisje zien. Heston kijkt nog even om, maar keert daarna Moore met de foto van het meisje de rug toe en trekt zich terug in de privé-vertrekken van zijn ruime villa. Charlton Heston wordt niet als een aardige man gepresenteerd. Nu was alles met één camera gefilmd, want anders hadden de twee camera's elkaar in beeld moeten hebben bij de scene met de foto. De scene waarin Michael Moore de foto van het meisje toont kan daarom niet in dezelfde sequentie zijn opgenomen. Een mogelijke verklaring is dat dit stukje naderhand is gefilmd en er in de montage tussen is gezet. Het is daarom niet met zekerheid te zeggen dat Charlton Heston de foto van het meisje toen echt heeft gezien. De indruk die het wekt is anders dan de werkelijkheid. Dit is een voorbeeld waar de filmmaker zijn film (zeer waarschijnlijk) heeft gebruikt om een meer negatieve indruk te geven van een persoon. Volgens Steven heeft dit achteraf ook tot rechtszaken geleid.

Voor wie dit fragment nog eens wil zien: https://www.youtube.com/watch?v=Q1iuEcu7O50

De volgende lesavond van Steven Geldof zal gaan over het monteren van een film. De andere groep van de LVSL-plus zal dan ook met deze cursus meedoen.

We hebben deze avond problemen ondervonden met de mediaplayer. Pim Perquin stelt voor dat we in de toekomst de filmpjes op mp4 formaat (of gelijkwaardig) via we-transfer uiterlijk drie dagen voor de presentatie naar Hans Flick mailen. Die kan het dan tijdig op de mediaplayer zetten. Pim zal daar in de nieuwsbrief een artikeltje over schrijven.

Nico Schwering
11 november 2014
lvsl logo kleinLVSL clubavonden worden gehouden in: 
Buurtcentrum “Vogelvlucht”
Boshuizerlaan 5
2321 SG Leiden ZW. (Naast 5 meihal)