Door het gat gefilmd

Zaterdag jl.mocht ik bij de laatste opnames voor de Jubileumfilm zijn. Was verbaasd en verheugd over de grote opkomst ondanks de sneeuwstormen rond de Pancrascathedraal. In het script stond dat de receptie van het bestuur zou worden gefilmd door een opstijgende Drone. De Dronepiloot (zo heet bestuurder van zo’n ding) durfde echter niet te vliegen in de kerk, daar de GPS signalen hoog in de kerk niet zouden worden opgepikt. Dan is zo’n neerstortend apparaat levensgevaarlijk voor de receptiegangers. Gelukkig is er een gat boven in het dak waardoor volgens de koster wel eens meer opnames gemaakt worden. Dus het alternatief was snel gevonden.

Alles ging naar wens en naar ik heb vernomen zijn de opnames geslaagd. Hulde voor Quirin Calis en Leo van Aubel, die de grote voettocht naar de hemel ondernamen om door het gat de receptie te filmen.

Zo stond daar een grote schare in de kerk rond de voorzitter. Op zijn bevel werd het glas geheven en moest een ieder naar boven kijken onder het uitspreken van de kreet : “PROOST” Dat gaf een hilarisch effect. Want als zo’n groep het uitspreken van het woord “proost” in allerlei toonhoogtes maar volhoudt, lijkt het op den duur op het geluid van de maandelijkse luchtalarmoefening in de stad. Ben nieuwsgierig hoe de camera dit boven in het gat heeft geregistreerd. Toen ik mijn winterjas weer mocht aantrekken en nog eens nadacht over de betekenis en het nut van zo’n gat, schoot mij opeens de geschiedenis van de Oude Blasiuskerk van Delden in gedachte.

Deze kerk is rond 1500 gebouwd van Bentheimer zandsteen en bij de laatste restauratie werden prachtige fresco’s onder de kelklaag van de gewelven ontdekt. Tijdens onze vakantie kom ik daar Zondags graag en kijk altijd weer mijn ogen uit. Maar nu over het gat in het dak. Ook daar is zo’n gat en ik geloof dat het in beide kerken een zelfde functie had. Ook de Hooglandse kerk = Sint Pancrasker dateert van omstreeks 1500. Beide kerken waren in die tijd Rooms-katholieke kerken. In Delden spreekt men nog steeds over “het gat naar de hemel” en wel omdat het aan het einde van de Passiecyclus een belangrijke functie had. Ik citeer D.S.J. Schuuring, die de geschiedeins van de Oude kerk van Delden in een fraai boekje beschrijft. Dit gat is waarschijnlijk bij de bouw als hijsgat gebruikt. De diameer is 60 bij 60 cm, net zoals in de Hooglandse kerk In de late middeleeuwen was er behoefte aan om de heilsgeschiedenis en in het byzonder de Passie zo concreet mogelijk voor te stellen. In sommige kerken was daar een apart gat in de gewelven aanwezig, het zogenaamde “gat naar de hemel”.

De Passiecyclus verliep als volgt: Op Goede Vrijdag werd” Christus begraven” door een Christus beeld in een kist op het koor te leggen. Op Paasmorgen, de opstandingsmorgen, werd het beeld uit de kist gehaald en op het altaar gezet. Het bleef daar staan tot aan Hemelvaart. Dan werd het beeld door de koster, die naar boven was geklommen met een touw vanuit het gat in het plafond omhoog getrokken en verdween het in de opening naar de” hemel”. De daarvoor gebruikte beelden hadden een speciale haak of een oog.

Maar het gaat nog verder. Op Pinksteren werd de Heilige Geest in de vorm van een duif uit het gat neergelaten. Daarom heette het gat in de volksmond ook wel het “ DUIVENGAT”. Meestal werd een houten duif aan een touw neergelaten, waarin sommige kerken werd zelfs een levende duif gebruikt ( Sittard). Als de priester het teken gaf de duif neer te laten en de koster die dit doen moest grappig wilde zijn, dan riep hij van boven uit het gat: “ Helaas, de kat heeft de duif zojuist opgegeten” Het lijkt wel of Toon Hermans toen al leefde.

Dus nu weten wij de bedoeling van dit gat en mogen dankbaar zijn dat de Drone werd afgelast anders hadden wij dit nooit geweten. Quirin heeft zich gelukkig niet als duif gedragen en de koster is beneden gebleven. Eind goed al goed.

Wout de Bruijne

..

lvsl logo kleinLVSL clubavonden worden gehouden in: 
Buurtcentrum “Vogelvlucht”
Boshuizerlaan 5
2321 SG Leiden ZW. (Naast 5 meihal)